مقالات - مقالات درمان و بازتوانی اعتیاد

 

 

 

 

 

 

 

 

1-مروری بر درمانهای علمی اعتیاد و برنامه های پیشگیری

امروزه نگرش علمی به درمانهای ارائه شده در حوزه اعتیاد براساس تدوین یک استراتژی اثربخش و همه جانبه در جهت بهبود عملکرد فرد بیمار در محورهای اجتماعی و فیزیکی و روانی در کنار قطع وابستگی به ماده مصرفی و یا حتی عادتهای رفتاری بیماران پایه ریزی گردیده است .بنابراین درمان براساس یک تحول اساسی در شیوه زندگی فرد (life style  ) استوار گردیده و قطع مصرف ماده  دیگر بعنوان یک درمان جامع در نظر گرفته نمی شود .

با توجه به پیچیدگیهای ذکر شده در درمانهای علمی اعتیاد نقش پیشگیری از ایجاد اعتیاد در نوجوانان از اهمیت بالاتری نسبت به درمانهای موجود برخوردار می باشد لذا هم اکنون برنامه ها و کارگاههای آموزشی توانمند سازی والدین در پیشگیری از ایجاد اعتیاد از اهمیت فوق العاده ای برخوردار می باشند .

 

2- آشنائی با درمانهای علمی رایج در اعتیاد به مواد مخدر

دو روش عمده درمانی در درمانهای وابستگی به مواد مخدر (opioids  ) مطرح می باشند .

 

1-سم زدائی (Detoxification )

به هرگونه قطع ناگهانی مواد مخدر و کنترل علائم محرومیت از مصرف مواد مخدربه کمک روش های علمی  در ادبیات علمی سم زدائی گفته می شود این فرایند شامل روش های سم زدائی سریع (ROD ) در مدت 12 ساعت تا 3 روز – سم زدائی کوتاه مدت (8-5 روز ) و سم زدائی های داروئی میان مدت 21 تا 45 روز گفته می شود. معمولا پس از انجام این روش ها داروی ضد مخدر نالترکسون (در ایران نوع خوراکی آن موجود می باشد ) استفاده می گردد. این روشها بسته به شرایط بیمار بصورت سرپائی و یا بستری در بیمارستان قابل اجراء می باشد .نکته بسیار مهم استفاده از روشهای در مانی روانشناختی و پیشگیری از عود بدنبال انجام هر نوع روش سم زدائی می باشد.

 

 

 

2- درمان های نگهدارنده (Maintenance therapy  )

دو داروی عمده متادون و بوپرنورفین اساس درمانهای نگهدارنده با هدف کاهش آسیب و یا بوجود آوردن زمینه و زمان مناسب جهت ایجاد تغییر و تحول در فرد را در راستای مولفه های فردی – خانوادگی – اجتماعی در یک زمان معین تشکیل می دهند این برنامه درمانی باید با نظارت و برنامه ریزی تیم درمانی و ارائه درمانهای روانپزشکی – روانشناسی و شرکت در جلسات گروه درمانی و ....... توام گردد. هم اکنون در بسیاری از کشورهای جهان و از جمله ایران از پروتکل های درمانی داروئی نگهدارنده توام با درمانهای روانپزشکی و جلسات رواندرمانی بعنوان یک روش کارامد و اثربخش استفاده می گردد .

 

3-روشهای علمی درمان اعتیاد به مواد محرک و توهم زا

روش های درمانی در درمان مواد محرک و توهم زا همانند شیوه های درمانی در اعتیاد به مواد مخدر از یک چارچوب مشخص و یا پروتکل های داروئی مدون پیروی نکرده و همین نکته پیچیدگیهای درمان مواد محرک و توهم زا را آشکارتر می نماید عمدتا اتخاذ یک درمان روانپزشکی – رواندرمانی و شرکت در جلسات روانشناسی و گروه درمانی – استفاده از روش ها درمان ماتریکس و گاها استفاده از سیستم های نوروفیدبک می تواند در بهبود بیمار موثر واقع شود .در مواردیکه علائم سایکوتیک و هذیانات و توهمات شدید در بیمار بوجود آمده که خطر آسیب به خود و دیگران در آن وجود دارد بستری بیماران در بخشهایی روانپزشکی یک تصمیم ارجح می باشد .

 

4- بازتوانی در درمان اعتیاد (Rehabilitation  )

شاید مرحله بازتوانی مهمترین بخش از فرایند درمان اعتیاد بوده که در آن بهبودی بیماران و ارتقاء عملکرد آنان در محورهای فیزیکی و روانی و اجتماعی با استفاده از روش درمانی روانپزشکی – روانشناسی – شرکت در جلسات درمانی گروهی و خانوادگی و .......تثبیت و تسریع می گردد . مرحله پیشگیری از عود  Relapse Prevention    بر همین اساس استوار بوده و کمک شایانی به عدم بازگشت بیماران می نمایند.

 

5- روش درمانی ماتریکس چیست ؟

درمان روانشناختی وابستگی به مواد محرک و توهم زا با  الگوی ماتریکس که یک روش درمانی غیر داروئی و سرپائی می باشد .عمدتا جهت درمان وابستگی به گروه آمفتامین ها (شیشه و ......) طراحی گردیده است که در درمان سایر مواد نیز کاربرد دارد. این برنامه اغلب بصورت ارائه جلسات درمانی خاص در یک دوره سه ماهه و در طی 2 جلسه در هفته تنظیم و طراحی میگردد .محورهای کلی جلسات براساس افزایش اطلاعات و شناخت بیشتر بیمار و اطرافیان وی از اعتیاد – مهارتهای پیشگیری از ایجاد وسوسه و کنترل آن – مدیریت لغزشهای پیش آمده – آموزش مهارتهای اجتماعی و فردی و اصلاح مشکلات روحی و درمان اختلالات جسمی پایه ریزی گردیده است .

 

 

6- آشنائی با روش توانمند سازی والدین در پیشگیری از اعتیاد در نوجوانان و جوانان

این برنامه یکی از برنامه ریزیهای موفق پیشگیری بوده که در دانشگاه یوتا آمریکا طراحی شده و در بسیاری از کشورهای دنیا اجراء می گردداین برنامه در ایران توسط دفتر UNODC سازمان ملل – دانشگاه الزهراء و ستاد مبارزه با مواد مخدر بومی سازی شده و در قالب یک برنامه آموزشی اجراء می گردد این برنامه شامل یک کارگاه آموزشی در 8 سرفصل و با عناوین :

  1. رشد و شکوفائی با معنویت 
  2.  فرزند پروری    
  3. روابط بین فردی  
  4. کنترل هیجانات و خشم     
  5. راهبری استرس  
  6.  تاب آوری    
  7. مقابله با خشونت های خانگی  
  8.   آموزش مهارتهای مثبت اندیشی و مقابله با افکار منفی  می باشد.

 

دکتر امیررضا جعفری نیا

 

تاریخ:دوشنبه 1 دی 1393 گروه:مقالات درمان و بازتوانی اعتیاد