مقالات - نوروفیدبک

1-نوروفیدبک چیست؟

نوروفیدبک (Neurofeedback) یا بازخورد عصبی یک فناوری نوین در درمانهای حوزه های اعصاب می باشد.این روش نوعی فرایند یادگیری است که به روش های مختلفی عملکرد و سیستم خود کنترلی مغز را با استفاده از تکنولوژی های رایانه ای بهبود می بخشد. مکانیسم اصلی این روش تقویت سیستم های خود تنظیمی مغز برای کارکرد موثر بوده وهدف استفاده از این فناوری نوین بهبود بیماریهای حوزه اعصاب و ارتقاء عملکرد مغزی  در کنار استفاده از سا یر روش های در مانی پزشکی می باشد.این روش توسط سازمان غذا و داروی امریکا (FDA) مورد تایید قرار گرفته است ولی کاربرد ان جهت  مراجعین و بیماران باید با ارائه کافی اطلاعات و اگاهی کامل شخص از میزان اثربخشی- تعداد جلسات و فرایند درمانی توام باشد. این فناوری یک روش ایمن و بدون درد بوده که در ان هیچگونه تحریک الکتریکی و یا مغنا طیسی به بیمار وارد نمی گردد.      

 

2 - اشنایی با کاربردهای نوروفیدبک در حوزه های علوم اعصاب                                                    

روش درمانی نوروفیدبک هم اکنون توسط (FDA)در درمان اختلالات بیش فعالی و کم توجهی کودکان(ADHD) –اختلالات یادگیری –اختلالات افسردگی – اضطراب - سردردهای میگرنی و یا عصبی – افزایش توانایی تمرکز- مورد تایید قرار گرفته والبته در برخی از موارد  نیز کاربرد این فناوری در مراحل تحقیقاتی و پژوهش قرار داشته که هنوز مورد تایید این سازمان قرار نگرفته است . از جمله کاربردهای اصلی و رایج این روش در اختلالات بیش فعالی-کم توجهی (ADHD) در کودکان می باشد که شاید بیشترین شواهد موجود در زمینه اثر بخشی نوروفیدبک به این اختلال اختصاص دارد. این فناوری از سال1970 میلادی در درمان (ADHD)مورد اصلاح و بازنگری قرار گرفته و پروتکلهای درمانی توسط محققین و متخصصین برجسته ای همچون دکتر لوبار تدوین گردیده است. 

 

 –اضطراب (Anxiety):  یکی از عمده ترین موارد استفاده از درمان نوروفیدبک کنترل اختلالات اضطرابی می باشد.    

     

 –اختلالات یادگیری(Learning Disability): از جمله اختلالات سنین دبستان علیرغم هوش نرمال و عدم وجودنقص حسی در کودکان میباشد  که کودک  در یادگیری نوشتاری- درک و استدلال مفاهیم ریاضی و یا روخوانی دروس مشکل دارد هم اکنون استفاده از نوروفیدبک تحولی در درمان این اختلالات  بوجود اورده است .      

                                                                                                                                                          

 –اختلالات خواب  (Sleeping Disability): تغییر و تنظیم خواب در اکثر استفاده کنندگان از فناوری نوروفیدبک قابل مشاهده است.   

 

 – سردردهای میگرنی: اختلالات افسردگی و دردهای مزمن از جمله مواردی هستند که می توانند از نوروفیدبک بهرمند گردند.         

      

 – سوء مصرف مواد(Drug Abuse): پیچیدگی های درمان اعتیاد با توجه به ابعاد گوناگون آن نیاز به استفاده از یک استراتژی درمانی همه جانبه داشته لذا نوروفیدبک نیز بعنوان یک روش کمکی در کنترل وسوسه در این بیماران می تواند موثر واقع گردد .                                                                

                    

3- مکانیسم درمانی نوروفیدبک چیست ؟                                                                               

اختلالات مختلف مغزی و روانپزشکی دارای الگوهای خاصی بوده که بعضا می توان اثرات ان را در امواج ثبت شده الکتروانسفالوگرافی (EEG)مشاهده نمود لذا بهبود نقایص بخشهایی از مغز که باعث اختلالات عصبی خاص همانندADHD - اضطراب - کاهش تمرکز و.... میگردند می تواند باعث بهبودبیماری گردد مکانیسم اصلی این فناوری تقویت سیستمهای خود تنظیمی مغز در بخش هایی که دچار نقص میباشند بوده که با استفاده از یک فناوری رایانه ای می توان در طی جلسات پیاپی و در طی تمرینات خاصی با استفاده از سیستم خود تنظیمی سیستم عصبی بخش هایی را که دچار نقص میباشند رادر فرایند بهبودی قرار داد لذا موجهای درمانی نوروفیدبک بر اساس نقشه اولیه(QEEG)بدست امده از مغز طراحی شده و در طی جلسات درمانی ( گاها بین 15 الی 25 جلسه )     جهت بیمار اجرا می گردد بدیهی است که در صورت اثر بخشی این فناوری می توان نقشه های بعدی گرفته شده بهبودی مناطق دچار نقص را مشاهده نمود معمو لا   در طی 5 الی 7 جلسه اول می توان تغییرات را مشاهده نمود لازم به ذکر است هر جلسه نوروفیدبک 30 الی 45 دقیقه زمان برده و معمولا جلسات در طی 2 تا 3 جلسه در هفته انجام می پذیرد.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        

4-گروههای هدف در نوروفیدبک کدامند؟                                                                                    

بغیر از بیماران ذکر شده با اختلالاتی همچون اضطراب -بیش فعالی و کم توجهی (ADHD)و....... افرادی که دارای اختلالات عصبی نیزنمی باشند می توانند ازاین فناوری استفاده نمایند. مدیران - هنرمندان -ورزشکاران و..... از نوروفیدبک جهت ارتقاء عملکرد مغزی خود در راستای افزایش تمرکزو بهبود حافظه و توانمندی های یادگیری بهرمند می گردند . لذا طیف وسیعی از افراد جامعه که می توانند در حوزه  بیماری یا سلامت قرار بگیرند از این فناوری نوین در راستای ارتقاء عملکرد مغزی خود بهره مند می گردند.

 

5-اشنایی با فرایندهای درمانی نوروفیدبک.                                                                                    

ابتدا از مراجع یک مشاوره اولیه بعمل امده و سپس بر اساس اختلالات مشاهده شده در مراجع و یا اهداف درمانی خاص دیگر  که در اخذ شرح حال بالینی و

انجام  بعمل  می آید جلسات درمانی طراحی  می گردد. در این جلسات الکترود هایی بر روی سر بیمار نصب گردیده تا فعالیت الکتریکی مغز را ثبت نماید این امواج الکتریکی با استفاده از تکنولوژی رایانه ای در قالب یک بازی کامپیوتری به بیمار نشان داده می شود هدایت بازی رایانه ای هنگامی توسط بیمار انجام می گردد که شخص بتواند با راهنماییهای درمانگر که تحلیل های مناسبی از الگو های امواج مغزی شخص ارائه می نماید به شرایط مطلوب یا نا مطلوب مغزی خود پی برده و سعی می کند تا با هدایت بازی یا فیلم کامپیوتری وضعیت الگو های امواج مغزی خود را اصلاح نما ید . این تلاش جهت اصلاح اگاهانه نبوده بلکه بوسیله شرطی سازی بیمار در جلسات متعدد می تواند در وضعیت  عملکرد مغزی خود بهبود ایجاد نماید.                                                                                                                                                       

دکتر امیررضا جعفری نیا

تاریخ:شنبه 8 شهریور 1393 گروه:نوروفیدبک